چرا ترانه در مغز گیر می کند

چرا ترانه در مغز گیر می کند

بعد از چیزی حدود یک هفته مرور آهنگ “ای ایران” در ذهنم، دیگر به ستوه آمدم. خسته شدم از بس موقع کار، موقع راه رفتن، موقع صحبت کردن و حتی قبل از خواب با خودم گفتم: ” ایییی … دشمن ارتو سنگ خاره ای من آهنم…” و تصمیم گرفتم تحقیق کنم تا ببینم این آهنگ هایی که تو مخ گیر می‌کنند از کجا می‌آیند. دیگر دوستان و دیگر همکارانم هم اعصاب‌شان خرد شده بود، چون این آهنگ در مخ آنها هم گیر کرده بود و با خودشان می‌خواندند، از بس که من تکرار کرده بودم! اما به همه‌شان قول دادم که برای جبران این رومخی بودنم، درباره‌ی دلیل این اتفاق تحقیق کنم و مقاله‌ای بنویسم.

اگر برای شما هم پیش آمده که از این پدیده رنج ببرید و ساعت‌ها و روزها یک آهنگ (که حتی ممکن است دوستش هم نداشته باشید) را مرتب در ذهن‌تان مرور کرده باشید، این مقاله به دردتان می‌خورد.

این آهنگ ها از کجا می‌آیند؟

به دلیل غیرارادی بودن طبیعت این حالت، مطالعه‌ی آن بسیار دشوار است. به همین دلیل، مکانیسم دقیق درون مغز که باعث به وجود آمدن این پدیده می‌شود، کاملا درک نشده است. در سطح بالاتر، برخی از دانشمندان معتقدند که عادت تاریخی بشریت برای انتقال دانش از طریق آهنگ دلیل احتمالی وقوع این پدیده است.

به مدت بیش از ۲۰۰ هزار سال از تکامل انسان مدرن، واقعیت‌ها، تاریخ، روندها و دیگر اطلاعات از طریق کلمات و آهنگ ها منتقل و به خاطر سپرده شده‌اند. این امر باعث شده که دانشمندان فرض کنند که مغز انسان به شدت برای رمزگشایی اطلاعات شفاهی و آهنگین برنامه ریزی شده است، و می‌تواند در مواقع لازم آنها را بازخوانی کند. با توجه به این فرضیه، حتی امروزه، به خاطر سپردن خیلی از مطالب از طریق ریتم و قافیه برای بسیاری از افراد ساده‌تر است.

این نظریه‌ی برنامه ریزی مغز انسان بر اساس این واقعیت است که موسیقی “چند حسی” است و نشان می‌دهد که هنگامی که نوت‌ها و متن شعر را حفظ می‌کنیم، احساس و ایده‌های موسیقی نیز در کنار آن تحریک و در خاطر ذخیره می‌شود. سپس بعدها، هنگامی که آن احساس یا ایده را به خاطر می‌آوریم، برخی اوقات یک قسمت ماندگار از آن آهنگ را نیز با خود به سطح (که حافظه‌ی غیرارادی نام دارد) می‌آورد.

از اینجا، به نظر می‌رسد که مغزهای ما برای به پایان رساندن آنچه که شروع شده برنامه ریزی شده اند؛ که در اینجا منظور همان بخش از آهنگ است که به سطح آمده است. در واقع، محققان در آزمایشات‌شان بخش‌هایی از آهنگ های آشنا را برای شرکت کنندگان پخش کردند و متوجه شدند که قشر شنوایی مغز شرکت کنندگان حتی پس از توقف پخش موسیقی، موسیقی را در ذهن ادامه داد. با توجه به این امر، دیگر جای تعجب نیست که هر چه بیشتر به یک آهنگ گوش دهید، بیشتر در ذهن‌تان تکرار شود. به علاوه، افرادی که دارای اختلال وسواس اجباری (OCD) هستند، بیشتر در معرض این پدیده هستند.

با در نظر گرفتن همه‌ی این موارد و با توجه به کنفرانس بین‌المللی درک و شناخت موسیقی، برای بیش از ۹۰% ما پیش آمده که حداقل یک بار در هفته، یک آهنگ روی مخ‌مان گیر کند (این پدیده در انگلیسی به “earworm” شناخته می‌شود).
محرک‌ها

محققان دو عامل اصلی تحریک این پدیده را شناسایی کرده‌اند:

بسیار پخش کردن

همانطور که اشاره شد، قرار گرفتن در معرض آهنگ متداول‎‌ترین دلیل گیر کردن یک آهنگ در مخ است. این امر هم به زمانی که از آخرین بار گوش دادن به موسیقی می‌گذرد و هم به دفعات تکرار آن بستگی دارد. با توجه به این قسمت عمده‌ی زمان را صرف گوش دادن به موسیقی می‌کنیم، مطمئنا آهنگ های تکراری هم گوش می‌دهیم. به این ترتیب احتمال تکرار شدن یک آهنگ در ذهن‌مان بالا و بالاتر می‌رود.
هماهنگی

بعضی اوقات بخشی از محیط اطراف‌مان باعث تحریک تکرار شدن آهنگ در ذهن می‌شود که شامل کلمات، افراد، ریتم‌ها، موقعیت‌ها و صداها است. به عنوان مثال، ممکن است هنگام انجام کارهای منزل، آهنگ های شاد و ریتمیک تری را که مربوط به انجام کار است (مانند Don Henley – Carwash) را در ذهن مرور کنیم. به همین ترتیب، ممکن است هماهنگی غیرمستقیم پیش بیاید، مانند اتفاقاتی که هنگام گوش دادن به یک آهنگ در اطراف‌تان پیش می‌آیند، ممکن است ذهن‌تان را مجبور به ایجاد ارتباط میان آن آهنگ و یک اتفاق و یا حس (هر چقدر هم بی ارتباط به مضمون آهنگ) بکند. بعدا، هنگامی که دوباره به همان محیط بازمی‌گردید، ممکن است مغزتان آن آهنگ را بیرون بکشد و خاطره‌انگیزترین بخش‌هایش را پشت سر هم در ذهن‌تان تکرار کند.
ویژگی‌ها

هم برای موسیقی و هم برای افراد ویژگی‌های خاصی وجود دارد که احتمال گیر کردن آهنگ در ذهن را افزایش می‌دهد.

ویژگی‌های آهنگ

آهنگ هایی که احتمال بیشتر گیر کردن در ذهن دارند:

آهنگ هایی که نوت‌های طولانی‌تر و با فواصل گام کوچک‌تر که دو ویژگی اصلی‌ای هستند که خواندن یک آهنگ را آسان‌تر می‌کند، حتی برای افرادی که در زمینه‌ی موسیقی تمرین نداشته‌اند. در اصل گیر کردن آهنگ در مخ، خواندن آن آهنگ توسط مغز است.
ویژگی‌های افراد

دوستداران موسیقی:

حداقل در یک تحقیق، ارتباط قوی‌ای میان افرادی که اهمیت زیادی برای موسیقی قائل می‌شوند و تعداد دفعات، مدت زمان و میزان آزاری که تکرار کردن موسیقی ایجاد می‌کند، کشف شد. که بسیار هم ساده است، هر چه بیشتر موسیقی گوش دهیم، با توجه به موارد فوق در مورد گوش دادن به موسیقی در شرایط مختلف و همراه شدن احساسات مختلف با آهنگ های مختلف، احتمال وقوع این حالت بیشتر خواهد بود.
شخصیت وسواسی:

همانطور که اشاره شد، افرادی که وسواسی‌ترند (نه از نظر بالینی عصبی) بیشتر در معرض وقوع این حالت هستند. معمولا این افراد گزارش کرده‌اند که اختیار کمی بر این پدیده دارند. به علاوه، مطالعات نشان داده‌اند که در برخی افراد، داروهای خاص استفاده شده برای درمان اختلال وسواس اجباری (OCD) می‌تواند تعداد دفعات گیر کردن آهنگ در ذهن را کاهش دهد.
افراد خسته، زیر فشار و یا بیکار:

این حالت در افراد خسته، زیر فشار و یا بیکار هنگامی رخ می‌دهد که سیستم دفاع مغز پایین است و مغز کار بهتری از این ندارد که یک آهنگ را با خودش تکرار کند.
درمان ها

راه‌های زیادی برای متوقف کردن این پدیده وجود دارند:
به یک آهنگ دیگر فکر کنید:

در یک مطالعه‌ی اخیر انگلیسی، یکی از درمان‌های پرطرفدار پیشنهادی این پدیده که توسط افراد پیشنهاد شد، فکر کردن به یک آهنگ دیگر است.
به چیزهای دیگر فکر کنید:

یکی از متخصصان “استفاده از کلمات” را برای از بین بردن این پدیده پیشنهاد می‌کند. او اشاره می‌کند که تنها با صحبت کردن با دیگران، یا فکر کردن به کلمات جدول، متن آهنگ با کلمات جدید جایگزین می‌شود.
به همان آهنگ گوش دهید:

اگر هیچ کدام از این روش‌ها موفقیت آمیز نبودند، می‌توانید با گوش دادن به همان آهنگ به مصاف این دیو بدپیکر بروید.

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *